Gdzie leży Cysterna Bazyliki i kiedy ją zbudowano?
Cysterna Bazyliki leży na półwyspie historycznym, około 150 metrów na południowy zachód od Hagia Sophia, w rejonie Sarayburnu. Zbudowano ją w VI wieku za panowania bizantyjskiego cesarza Justyniana I. Nazwa pochodzi od wielkiej publicznej budowli, bazyliki, która stała tu wcześniej i pełniła funkcje handlowe, prawne i artystyczne. Cysterna jest największym z kilkuset starożytnych zbiorników wodnych ukrytych pod Stambułem.

Zbiornik nie jest już pełny, a wody zostało tu niewiele, dlatego wnętrze jest dostępne dla zwiedzających. Dawne teksty wspominają, że w zbiorniku znajdowały się ogrody otoczone kolumnadą, zwrócone w stronę Hagia Sophia. Przekazy historyczne mówią też, że przy budowie pracowało 7 000 osób w niewoli.
Więcej miejsc w mieście opisujemy w przewodniku po atrakcjach Stambułu.
Przed wizytą w tym zabytkowym podziemiu warto kupić bilet do Cysterny Bazyliki i dobrze zaplanować spacer po okolicy. (link partnerski)
Historia Cysterny Bazyliki: od VI wieku do 1987 roku
Przez wieki o zbiorniku pamiętali głównie mieszkańcy, którzy czerpali z niego wodę. Wodę doprowadzano z lasu Belgrad, leżącego około 19 kilometrów na północ od miasta, akweduktem Walensa o długości 971 metrów. Obok niego działał też starszy akwedukt Mağlova o długości 115 metrów, zbudowany za Justyniana.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| VI wiek | Budowa za cesarza Justyniana I |
| 1565 | Francuski podróżnik Petrus Gyllius opisuje zbiornik, płynąc łodzią między kolumnami |
| 1723 | Pierwsze naprawy za sułtana Ahmeda III, pod kierunkiem architekta Muhammada Ağy z Kayseri |
| od 1985 do 1987 | Usunięcie około 50 000 ton mułu, łodzie zastąpione platformami |
| 9 września 1987 | Otwarcie dla zwiedzających |
| od 2017 do 2022 | Zamknięcie na remont i wzmocnienie odporności na trzęsienia ziemi |
Po remoncie z lat 1985 do 1987 zwiedzający zaczęli chodzić po podwyższonych drewnianych kładkach. Otwarcie w 1987 roku zamieniło zbiornik w muzeum. W maju 1994 roku przeprowadzono kolejne czyszczenie wnętrza.
W 2011 roku nakazano ograniczenie ruchu ciężkich pojazdów w pobliżu obiektu, żeby zmniejszyć drgania, które mogły uszkadzać konstrukcję. Dla zabytku, który stoi w ruchliwym mieście, to ważna ochrona.
Remont z lat 2020 do 2022: co zmieniono w środku
Ostatni gruntowny remont prowadził zespół İBB Miras. Zużyte żelazne pręty ściągowe zastąpiono prętami ze stali nierdzewnej, zakotwiczonymi gwiaździstymi płytami. Ma to poprawić odporność konstrukcji na wstrząsy sejsmiczne.
Z wnętrza usunięto betonowe kładki i cementowy tynk z połowy XX wieku. Pod nimi odsłonięto oryginalną bizantyjską posadzkę z cegły z VI wieku. Nowa kładka jest modułowa, stalowa i fizycznie oddzielona od zabytkowej konstrukcji.
Marmur i cegłę delikatnie oczyszczono z nalotów biologicznych i z krystalizacji soli. Te prace były wykonywane bez naruszania substancji zabytku, a każda interwencja miała być odwracalna.
Iluminacje Cysterny Bazyliki: oświetlenie i wystawy
Podczas remontu zamontowano nowe oświetlenie LED oraz czujniki. Dzięki nim możliwe jest oświetlenie o charakterze atmosferycznym, które podkreśla kolumny i sklepienia. Oświetlenie wspiera też cyfrowe wystawy, które nie wymagają ingerencji w zabytek.
W 2022 roku w Cysternie odbyła się wystawa Daha Derine, czyli "Głębiej". Prace Jennifera Steinkampa, Ozana Ünala, Aslı İrhan i Alego Abayoğlu wykorzystywały projekcje, rzeźbę i światło. Tematem były pamięć, mitologia i woda. Instalacje były tymczasowe i montowano je na odwracalnej infrastrukturze, więc po wystawie nie zostawiały trwałych zmian.
Bieżący program wystaw i godziny pokazów sprawdzisz na oficjalnej stronie obiektu.
Kolumny i głowy Meduzy: co zobaczyć w środku
Sklepienie podpiera las 336 marmurowych kolumn. Każda ma około 9 metrów wysokości, a stoją w 12 rzędach po 28, w rozstawie około 5 metrów. Kapitele są głównie jońskie i korynckie, a nieliczne doryckie są gładkie.
Większość kolumn to elementy z odzysku, zabrane z ruin starszych budowli. Są wykonane z różnych gatunków marmuru i granitu. Część prawdopodobnie pochodzi z tych samych ruin, z których wzniesiono Hagia Sophia. Jedna z kolumn przypomina kolumny z czwartowiecznego Łuku Triumfalnego Teodozjusza I, który stał na placu dzisiejszego Beyazıt.
Najbardziej rozpoznawalne są dwie kolumny w północno-zachodnim rogu. Ich podstawy wykonano z bloków z wizerunkiem twarzy Meduzy. Pochodzenie głów jest nieznane, ale przypuszcza się, że przywieziono je z budynku z późnego okresu rzymskiego. Nie wiadomo, czy wcześniej służyły jako podstawy kolumn.
Ile czasu zająć wizyta i jak wygląda trasa?
Do wnętrza prowadzi 52 kamiennych stopni. Zbiornik ma około 138 metrów długości i 65 metrów szerokości, a jego powierzchnia to około 9800 metrów kwadratowych. Ściany są grube na 4 metry, pokryte zaprawą wodoszczelną.
Zwiedzanie odbywa się po kładce, która prowadzi między kolumnami. Trasa jest liniowa, więc nie trzeba się cofać, a większość czasu zajmuje spokojne oglądanie kolumn i głów Meduzy. Całkowity czas zależy od tempa i od tego, ile osób jest w środku.
Przed wejściem do Cysterny warto zaplanować czas na tę część zwiedzania. Trzeba pamiętać, że prowadzi tu wąska kładka, więc przy większym tłoku przechodzenie zajmuje więcej czasu.
Bilety i godziny: co sprawdzić przed wyjściem
Cysterna jest otwarta dla publiczności. Cena biletu do Cysterny Bazyliki może się zmieniać, więc sprawdź ją na oficjalnej stronie obiektu przed wyjazdem.
Godziny otwarcia podaje obiekt, a aktualne dane sprawdzisz na oficjalnej stronie Cysterny Bazyliki.
Sposób zakupu biletu i ewentualne zniżki sprawdź na oficjalnej stronie obiektu. Dane na tej stronie są najbardziej aktualne, więc warto je sprawdzić przed wyjściem z hotelu.
Dojazd i kolejki: jak ułożyć wizytę w mieście
Najwygodniej dojść do Cysterny pieszo z okolic Hagia Sophia, bo Cysterna leży około 150 metrów od tej świątyni. Hagia Sophia ma kopułę o średnicy 30 metrów i została ukończona w 537 roku. Wejście do Cysterny znajduje się w pobliżu zabytków Sultanahmetu, więc można połączyć zwiedzanie kilku miejsc w jednym spacerze.
Bardzo blisko leży też Błękitny Meczet, który jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków miasta. Jest czynnym meczetem, więc przed wejściem trzeba zadbać o odpowiedni strój i unikać godzin modlitwy.
W porze największego ruchu w sezonie przy wejściu tworzą się kolejki. Warto przyjść poza szczytem, a jeśli zależy ci na spokojnym zwiedzaniu, zaplanuj wizytę na początek dnia.
Po wizycie można przejść w stronę Eminönü. Osobny opis Bazaru Egipskiego znajdziesz w dziale o bazarach. Za Złotym Rogiem leży dzielnica Galata, a w niej stoi Wieża Galata, z której widać most Galata, długi na 490 metrów.
Od czego zacząć planowanie wizyty w Cysternie Bazyliki
Zacznij od sprawdzenia biletów i godzin na oficjalnej stronie obiektu, bo to dane, które zmieniają się najczęściej. Następnie ułóż trasę po okolicy: Hagia Sophia, Cysterna i ewentualnie Błękitny Meczet, który jest w pobliżu. Zaplanuj czas na przejście po kładkach i oglądanie kolumn, a nie tylko na szybkie spojrzenie z wejścia. Przy wizycie w sezonie wybierz porę spokojniejszą niż szczyt ruchu, a z planem dnia zajrzyj do przewodnika po atrakcjach miasta.
