Przejdź do treści
Zwiedzamy Turcję

Przewodnik po Turcji dla osób, które same planują wyjazd.

Zwiedzamy Turcję
Stambuł

Cysterna Bazyliki w Stambule: bilety, Meduza i iluminacje

Redakcja Zwiedzamy Turcję5 min czytania
Cysterna Bazyliki w Stambule
Fot. Diego Delso, CC BY-SA 4.0

Cysterna Bazyliki to podziemny zbiornik wody z VI wieku, który dziś zwiedza się po kładkach. Po remoncie z lat 2020 do 2022 wnętrze ma nowe kładki, oświetlenie LED i odsłoniętą bizantyjską posadzkę. Poniżej znajdziesz, gdzie leży, ile czasu zająć wizytę, co zobaczyć wśród kolumn i jak przygotować bilety.

Gdzie leży Cysterna Bazyliki i kiedy ją zbudowano?

Cysterna Bazyliki leży na półwyspie historycznym, około 150 metrów na południowy zachód od Hagia Sophia, w rejonie Sarayburnu. Zbudowano ją w VI wieku za panowania bizantyjskiego cesarza Justyniana I. Nazwa pochodzi od wielkiej publicznej budowli, bazyliki, która stała tu wcześniej i pełniła funkcje handlowe, prawne i artystyczne. Cysterna jest największym z kilkuset starożytnych zbiorników wodnych ukrytych pod Stambułem.

Rzędy podświetlonych kamiennych kolumn i ceglane sklepienia w podziemnej cysternie z wodą.
Cysterna Bazyliki, rzędy kolumn i podświetlone sklepienia po renowacji Fot. Kurmanbek, CC BY-SA 4.0

Zbiornik nie jest już pełny, a wody zostało tu niewiele, dlatego wnętrze jest dostępne dla zwiedzających. Dawne teksty wspominają, że w zbiorniku znajdowały się ogrody otoczone kolumnadą, zwrócone w stronę Hagia Sophia. Przekazy historyczne mówią też, że przy budowie pracowało 7 000 osób w niewoli.

Więcej miejsc w mieście opisujemy w przewodniku po atrakcjach Stambułu.

Przed wizytą w tym zabytkowym podziemiu warto kupić bilet do Cysterny Bazyliki i dobrze zaplanować spacer po okolicy. (link partnerski)

Historia Cysterny Bazyliki: od VI wieku do 1987 roku

Przez wieki o zbiorniku pamiętali głównie mieszkańcy, którzy czerpali z niego wodę. Wodę doprowadzano z lasu Belgrad, leżącego około 19 kilometrów na północ od miasta, akweduktem Walensa o długości 971 metrów. Obok niego działał też starszy akwedukt Mağlova o długości 115 metrów, zbudowany za Justyniana.

Rok Wydarzenie
VI wiek Budowa za cesarza Justyniana I
1565 Francuski podróżnik Petrus Gyllius opisuje zbiornik, płynąc łodzią między kolumnami
1723 Pierwsze naprawy za sułtana Ahmeda III, pod kierunkiem architekta Muhammada Ağy z Kayseri
od 1985 do 1987 Usunięcie około 50 000 ton mułu, łodzie zastąpione platformami
9 września 1987 Otwarcie dla zwiedzających
od 2017 do 2022 Zamknięcie na remont i wzmocnienie odporności na trzęsienia ziemi

Po remoncie z lat 1985 do 1987 zwiedzający zaczęli chodzić po podwyższonych drewnianych kładkach. Otwarcie w 1987 roku zamieniło zbiornik w muzeum. W maju 1994 roku przeprowadzono kolejne czyszczenie wnętrza.

W 2011 roku nakazano ograniczenie ruchu ciężkich pojazdów w pobliżu obiektu, żeby zmniejszyć drgania, które mogły uszkadzać konstrukcję. Dla zabytku, który stoi w ruchliwym mieście, to ważna ochrona.

Remont z lat 2020 do 2022: co zmieniono w środku

Ostatni gruntowny remont prowadził zespół İBB Miras. Zużyte żelazne pręty ściągowe zastąpiono prętami ze stali nierdzewnej, zakotwiczonymi gwiaździstymi płytami. Ma to poprawić odporność konstrukcji na wstrząsy sejsmiczne.

Z wnętrza usunięto betonowe kładki i cementowy tynk z połowy XX wieku. Pod nimi odsłonięto oryginalną bizantyjską posadzkę z cegły z VI wieku. Nowa kładka jest modułowa, stalowa i fizycznie oddzielona od zabytkowej konstrukcji.

Marmur i cegłę delikatnie oczyszczono z nalotów biologicznych i z krystalizacji soli. Te prace były wykonywane bez naruszania substancji zabytku, a każda interwencja miała być odwracalna.

Iluminacje Cysterny Bazyliki: oświetlenie i wystawy

Podczas remontu zamontowano nowe oświetlenie LED oraz czujniki. Dzięki nim możliwe jest oświetlenie o charakterze atmosferycznym, które podkreśla kolumny i sklepienia. Oświetlenie wspiera też cyfrowe wystawy, które nie wymagają ingerencji w zabytek.

W 2022 roku w Cysternie odbyła się wystawa Daha Derine, czyli "Głębiej". Prace Jennifera Steinkampa, Ozana Ünala, Aslı İrhan i Alego Abayoğlu wykorzystywały projekcje, rzeźbę i światło. Tematem były pamięć, mitologia i woda. Instalacje były tymczasowe i montowano je na odwracalnej infrastrukturze, więc po wystawie nie zostawiały trwałych zmian.

Bieżący program wystaw i godziny pokazów sprawdzisz na oficjalnej stronie obiektu.

Kolumny i głowy Meduzy: co zobaczyć w środku

Sklepienie podpiera las 336 marmurowych kolumn. Każda ma około 9 metrów wysokości, a stoją w 12 rzędach po 28, w rozstawie około 5 metrów. Kapitele są głównie jońskie i korynckie, a nieliczne doryckie są gładkie.

Większość kolumn to elementy z odzysku, zabrane z ruin starszych budowli. Są wykonane z różnych gatunków marmuru i granitu. Część prawdopodobnie pochodzi z tych samych ruin, z których wzniesiono Hagia Sophia. Jedna z kolumn przypomina kolumny z czwartowiecznego Łuku Triumfalnego Teodozjusza I, który stał na placu dzisiejszego Beyazıt.

Najbardziej rozpoznawalne są dwie kolumny w północno-zachodnim rogu. Ich podstawy wykonano z bloków z wizerunkiem twarzy Meduzy. Pochodzenie głów jest nieznane, ale przypuszcza się, że przywieziono je z budynku z późnego okresu rzymskiego. Nie wiadomo, czy wcześniej służyły jako podstawy kolumn.

Ile czasu zająć wizyta i jak wygląda trasa?

Do wnętrza prowadzi 52 kamiennych stopni. Zbiornik ma około 138 metrów długości i 65 metrów szerokości, a jego powierzchnia to około 9800 metrów kwadratowych. Ściany są grube na 4 metry, pokryte zaprawą wodoszczelną.

Zwiedzanie odbywa się po kładce, która prowadzi między kolumnami. Trasa jest liniowa, więc nie trzeba się cofać, a większość czasu zajmuje spokojne oglądanie kolumn i głów Meduzy. Całkowity czas zależy od tempa i od tego, ile osób jest w środku.

Przed wejściem do Cysterny warto zaplanować czas na tę część zwiedzania. Trzeba pamiętać, że prowadzi tu wąska kładka, więc przy większym tłoku przechodzenie zajmuje więcej czasu.

Bilety i godziny: co sprawdzić przed wyjściem

Cysterna jest otwarta dla publiczności. Cena biletu do Cysterny Bazyliki może się zmieniać, więc sprawdź ją na oficjalnej stronie obiektu przed wyjazdem.

Godziny otwarcia podaje obiekt, a aktualne dane sprawdzisz na oficjalnej stronie Cysterny Bazyliki.

Sposób zakupu biletu i ewentualne zniżki sprawdź na oficjalnej stronie obiektu. Dane na tej stronie są najbardziej aktualne, więc warto je sprawdzić przed wyjściem z hotelu.

Dojazd i kolejki: jak ułożyć wizytę w mieście

Najwygodniej dojść do Cysterny pieszo z okolic Hagia Sophia, bo Cysterna leży około 150 metrów od tej świątyni. Hagia Sophia ma kopułę o średnicy 30 metrów i została ukończona w 537 roku. Wejście do Cysterny znajduje się w pobliżu zabytków Sultanahmetu, więc można połączyć zwiedzanie kilku miejsc w jednym spacerze.

Bardzo blisko leży też Błękitny Meczet, który jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków miasta. Jest czynnym meczetem, więc przed wejściem trzeba zadbać o odpowiedni strój i unikać godzin modlitwy.

W porze największego ruchu w sezonie przy wejściu tworzą się kolejki. Warto przyjść poza szczytem, a jeśli zależy ci na spokojnym zwiedzaniu, zaplanuj wizytę na początek dnia.

Po wizycie można przejść w stronę Eminönü. Osobny opis Bazaru Egipskiego znajdziesz w dziale o bazarach. Za Złotym Rogiem leży dzielnica Galata, a w niej stoi Wieża Galata, z której widać most Galata, długi na 490 metrów.

Od czego zacząć planowanie wizyty w Cysternie Bazyliki

Zacznij od sprawdzenia biletów i godzin na oficjalnej stronie obiektu, bo to dane, które zmieniają się najczęściej. Następnie ułóż trasę po okolicy: Hagia Sophia, Cysterna i ewentualnie Błękitny Meczet, który jest w pobliżu. Zaplanuj czas na przejście po kładkach i oglądanie kolumn, a nie tylko na szybkie spojrzenie z wejścia. Przy wizycie w sezonie wybierz porę spokojniejszą niż szczyt ruchu, a z planem dnia zajrzyj do przewodnika po atrakcjach miasta.

Odpowiedzi na częste pytania

Czy w Cysternie Bazyliki jest dużo wody?
Dziś zbiornik jest utrzymywany z niewielką ilością wody. Zwiedza się go po kładkach i stalowych konstrukcjach, a nie łodziami.
Gdzie znajdują się głowy Meduzy?
Dwie głowy są użyte jako podstawy kolumn w północno-zachodnim rogu zbiornika. Ich pochodzenie nie jest znane.
Od kiedy Cysterna jest na liście UNESCO?
Jest częścią obiektu "Historyczne obszary Stambułu", wpisanego na listę UNESCO w 1985 roku.
Czy Cysterna jest dostępna dla wszystkich zwiedzających?
Obiekt jest otwarty dla publiczności. Zwiedzanie odbywa się po kładkach, więc warto ocenić, czy trasa będzie wygodna w danym przypadku.
Kiedy Cysterna została otwarta po remoncie?
Po zamknięciu w 2017 roku obiekt ponownie otwarto dla zwiedzających w 2022 roku, po remoncie i wzmocnieniu konstrukcji.
Co jest najbardziej widocznym elementem wystroju wnętrza?
Najbardziej charakterystyczny jest las 336 marmurowych kolumn o wysokości około 9 metrów. Każda kolumna ma inny kapitel i inne pochodzenie.
Prześlij znajomym
Obok tego tekstu

Przeczytaj też