Na czym polega kuchnia turecka?
Kuchnia turecka powstała głównie z kuchni osmańskiej, która połączyła tradycje Azji Środkowej z wpływami śródziemnomorskimi i bliskowschodnimi. W czasach Imperium Osmańskiego wpływała na kuchnie Bałkanów, Lewantu, Mezopotamii, Afryki Północnej, Kaukazu Południowego i Krymu. Jedzenie w Turcji zmienia się wraz z regionem. W Stambule, Bursie i Izmirze przeważają warzywne potrawy duszone w oliwie, bakłażany i dolmy. Nad Morzem Czarnym je się dużo ryb, zwłaszcza hamsi, czyli sardeli. Południowy wschód, z Urfą, Gaziantep i Adaną, słynie z kebabów, mezy i deserów z ciasta. W domach podstawą posiłku są ryż, warzywa i chleb, a mięso częściej pojawia się w lokalach. Przed wyjazdem warto przeczytać o atrakcjach Turcji i o ciekawostkach o Turcji, bo kuchnia jest mocno związana z historią i miejscami.
Co jeść na śniadanie w Turcji?
Tradycyjne śniadanie, kahvaltı, jest obfite i składa się z wielu małych porcji. Podaje się ser biały (beyaz peynir), kaszar, masło, oliwki, jajka, pomidory, ogórki, dżem, miód, kaymak, sucuk, pastırmę, börek, simit, poğaçę, açmę i pişi. Specjalnością jest menemen, czyli jajecznica z pomidorami, zielonymi papryczkami, cebulą i oliwą. Çılbır to jajka poszetowane na jogurcie. Nazwa kahvaltı znaczy "przed kawą", a do śniadania niemal zawsze podawana jest herbata. Latem je się lżej: owcze sery, ogórki, pomidory, arbuzy i melony, a menemen i çılbır pozostają popularne.
Jakie dania zjeść na obiad i kolację?
Domowy obiad zaczyna się często od zupy, zwłaszcza zimą, a potem podaje się warzywa z oliwą, gotowane mięso lub strączki, pilav albo makaron z surówką lub cacık, czyli chłodnym jogurtem z czosnkiem i ogórkiem. Latem wiele osób wybiera zeytinyağlı yemekler, czyli zimne warzywa duszone w oliwie.
| Danie | Co to jest | Gdzie szczególnie |
|---|---|---|
| Mantı | pierożki z mięsem mielonym, podawane z jogurtem | Kayseri |
| Keşkek | danie z pszenicy i mięsa | Anatolia Środkowa |
| Hamsi | sardela z Morza Czarnego | wybrzeże Morza Czarnego |
| Urfa kebap | mniej ostry i grubszy niż adana kebap | Urfa |
| Adana kebap | ostry kebab z mięsa mielonego | Adana |
| Dolma | nadziewane liście i warzywa | cała Turcja |
| Köfte | potrawy z mięsa mielonego | cała Turcja |
| Döner | mięso pieczone na pionowym rożnie | lokale specjalistyczne |
| Gözleme | cienkie placki z farszem | Anatolia |
| Kokoreç | podroby z rusztu | lokale specjalistyczne |
Dania typowe dla lokali to także kumpir, midye tava i börek.
Jakie słodycze i desery wybrać?
Słodycze tureckie opierają się na cieście, orzechach i syropie. Najbardziej znane to:
- baklava, ciasto francuskie z orzechami, często z pistacjami,
- künefe i kadayıf, desery z ciasta, typowe dla południowego wschodu,
- katmer i şöbiyet, wypieki z ciasta z regionu Gaziantep,
- revani, ciasto z kaszki semolinowej,
- irmik helvası, słodycz z semoliny,
- lokum, czyli tureckie rahat lokum, podawane zwykle z kawą.
Latem wiele osób wybiera "letnią helvę", która jest lżejsza i mniej słodka od zwykłej.
Jakie sery i nabiał spróbować?
W Turcji powstaje wiele rodzajów sera, głównie z mleka owczego. Są zwykle niedojrzewające i mają niewielką zawartość tłuszczu. Najczęściej spotkasz:
- beyaz peynir, słony ser solankowy, podobny do fety, ale łagodniejszy,
- kaşar, ser z mleka krowiego, nazywany czasem "tureckim cheddarem",
- tulum, ser owczy dojrzewający w skórzanym worku,
- çökelek, suszony twaróg, z wieloma lokalnymi odmianami.
Jogurt, yoğurt, jest składnikiem prawie każdego dania. Süzme yoğurt to gęstszy, odcedzony jogurt. Ayran to napój z jogurtu, rozcieńczony wodą i solą, popularny do obiadu.
Herbata i kawa: co pić w ciągu dnia?
Herbata w Turcji towarzyszy śniadaniu i przerwom w ciągu dnia. Zimą wiele osób pije salep, zimowy napój z mlekiem, wanilią i skrobią, który smakuje jak ciepły pudding waniliowy.
Kawa po turecku, Türk kahvesi, przygotowywana jest w miedzianym naczyniu cezve. Kawa jest bardzo drobno mielona i nie jest filtrowana, więc fusy zostają w filiżance. Wodę z kawą i cukrem doprowadza się do wrzenia, zdejmuje z ognia, gdy pojawi się pianka, i powtarza dwa razy. Podaje się ją w małych filiżankach, na około 90 ml, ze szklanką wody. Cukier zamawia się w kilku wersjach: sade (bez cukru), az şekerli (mało), orta (średnio) i çok şekerli (słodko). Najlepiej smakuje kawa palona średnio lub średnio ciemno.
Czym jest rakı i jak ją pić?
Rakı to alkohol destylowany dwukrotnie z tłoczyn winogron, aromatyzowany anyżem. Ma od 40 do 50 procent alkoholu. Jest uznawany za narodowy napój Turcji i szczególnie popularny w regionach nadmorskich. Pije się ją jako aperitif, często z owocami morza i mezą. Zawsze rozcieńcza się ją wodą, która sprawia, że napój staje się mlecznobiały. Rakı musi leżakować co najmniej 30 dni przed sprzedażą. Największym znanym brandem jest Yeni Rakı.
Cena rakı zależy od sklepu i lokalu, dlatego aktualną cenę butelki w sklepie i w restauracji warto sprawdzić w cenniku danego lokalu lub na stronie sklepu. Zasady sprzedaży alkoholu mogą się zmieniać, dlatego aktualne przepisy warto sprawdzić na oficjalnej stronie tureckiego ministerstwa lub u lokalnych władz. Alkohol w Turcji to nie tylko rakı, ale też piwo i wino, które są częścią miejscowych stołów.
Gdzie jeść w Stambule i w kurortach?
W Stambule większość zabytków leży w Sultanahmecie, a dzielnice Galata i Beyoğlu z ulicą İstiklal są centrum życia nocnego i restauracji. Po azjatyckiej stronie warto zajrzeć do Kadıköy, dzielnicy o ożywionym życiu kulturalnym. Tanie, domowe posiłki zjesz w lokalach esnaf lokantası, gdzie podaje się bulgur, gulasz, dolmy i zupę z soczewicy. Jedzenie w Stambule warto zaplanować przy konkretnej dzielnicy, a nie przy całym mieście.
Kurorty nad Morzem Śródziemnym, np. Antalya, leżą na tzw. Riwierze Tureckiej. Latem są gorące i wilgotne, więc popularne są lekkie dania: smażone warzywa z jogurtem lub sosem pomidorowym, sery owcze, arbuzy i melony. Restauracje przy Kaleiçi, starej części Antalyi, i przy plaży Lara to dobry punkt startowy. Jeśli łączysz jedzenie z wypoczynkiem, zobacz plaże Turcji.
Od czego zacząć planowanie posiłków?
Najlepiej zacząć od wyboru regionu, bo to on decyduje o tym, co będzie w menu. Potem dopasuj miejsca do dni:
- wybierz 2 do 3 śniadań w kahvaltı, żeby poznać różne warianty,
- zaplanuj jeden obiad w lokalu esnaf lokantası, bo są najtańsze,
- przy wyborze wina lub rakı sprawdź przepisy na miejscu,
- w kurortach zrezygnuj z ciężkich dań na lunch.
Koszty posiłków i całego wyjazdu opisuje ceny w Turcji. Warto też porównać ceny w kilku lokalach przed zamówieniem.
Jakie przyprawy i owoce są w kuchni tureckiej?
Kuchnia turecka używa przypraw umiarkowanie, a każda ma swoje miejsce w konkretnych daniach. Yenibahar, czyli ziele angielskie, dodaje się do dolmy, pilavu, ryb i köfte. Cynamon pojawia się w deserach, pilavie i potrawach z jagnięciny. Goździki są częste w kompotach, słodyczach i wypiekach. Kmin wchodzi w skład przypraw do köfte, pastırmy i zupy z soczewicy. Sumak posypuje sałatki, pilavy i zupy, a z tymiankiem i prażonym sezamem tworzy mieszankę do grillowanego mięsa.
Szafran używany jest w zerde i pilavie, a woda różana w puddingach, güllaç i aşure. Mahlep stosuje się w wypiekach, a czarnuszka w słonych ciastach i domowym serze. Pul biber, płatki czerwonej papryki, posypuje zupy, mantı i kebab adana.
Owoce są w Turcji różnorodne, tanie i obfite. Najczęściej używa się śliwek, moreli, granatów, gruszek, jabłek, winogron, fig, pigw i cytrusów, świeżych lub suszonych. Hoşaf, czyli kompot, podaje się jako dodatek do mięsa lub pilavu. Dolma i pilav zwykle zawierają rodzynki albo porzeczki. Tureckie desery rzadko mają świeże owoce, ale często mają suszone.
Orzechy mają w kuchni szczególne miejsce. Są to pistacje, kasztany, migdały, orzechy laskowe i włoskie. Używa się ich w deserach albo je się osobno. Tahini, pasta z sezamu, to częsty sos. Oleje też są różne: oliwa dominuje na zachodzie kraju, a w kuchni domowej używa się także oleju słonecznikowego i rzepakowego.
Skąd wzięła się kawa po turecku w Stambule?
Kawa rozprzestrzeniała się w świecie islamskim w XVI wieku. Z Hidżazu trafiła do Kairu, potem do Syrii i do Stambułu. Już w 1539 roku w Stambule istniała kawa w domu admirała osmańskiego, co potwierdza dokument prawny. Pierwsza kawiarnia w mieście została otwarta w 1554 roku przez dwóch arabskich kupców. Kilkanaście lat później w mieście było według jednego z historyków ormiańskich ponad 600 kawiarni.
Władze wielokrotnie próbowały ograniczać picie kawy. W 1543 roku kazano zatapiać statki przywożące kawę. Za czasów sułtana Murada IV prowadzący kawiarnię byli bici, a za powtórne przewinienie wrzucano ich do Bosforu. Zakazy były jednak sporadyczne i często ignorowane. W końcu władze uznały, że korzystniej jest opodatkować handel niż go zakazać.
Słowo kawa w języku angielskim pochodzi od tureckiego kahve, a ono od arabskiego qahwah. Sposób parzenia, z pianą na wierzchu, opisał w 1789 roku Ignacy d'Ohsson, a podróżnik Jean de Thévenot pisał o nim wcześniej. Tradycja picia kawy bez filtrowania przetrwała do dziś w każdej kawiarni w Stambule.
