Co zobaczyć w Pergamonie?
Pergamon to antyczne miasto greckie, którego ruiny leżą w północnej i zachodniej części dzisiejszej Bergamy. Największą atrakcją jest akropol, czyli wzgórze z teatrem, świątyniami i ołtarzem Zeusa. Osobno leżą Asklepiejon, dawne centrum leczenia, oraz Czerwona Bazylika, ceglany kompleks nad rzeką Selinus. Miasto było stolicą królestwa Attalidów w latach 281 do 133 przed naszą erą. Władcy chcieli, by Pergamon przewyższał Ateny, dlatego zbudowali tu bibliotekę, którą uważano za drugą po bibliotece w Aleksandrii. Ruiny są rozległe, więc warto zaplanować na nie cały dzień. Pergamon dobrze wpisuje się w podróż po regionie opisanym w przewodniku po Turcji egejskiej. Najwięcej czasu zajmuje akropol, a pozostałe miejsca są mniejsze i można je dodać w tym samym dniu.
Przed wizytą warto sprawdzić, czy wygodniej będzie wybrać jednodniową wycieczkę z Izmiru na akropol w Pergamonie. (link partnerski)
Gdzie leży Pergamon?
Pergamon leży na północ od dzisiejszej Bergamy, około 26 kilometrów od wybrzeża Morza Egejskiego. Antyczne miasto stoi na masywie z andezytu, który wznosi się 335 metrów nad poziomem morza. Strome ściany masywu chronią go od północy, zachodu i wschodu. Dostęp od strony południowej prowadzi trzema naturalnymi tarasami. Na zachodzie płynie rzeka Selinus, a na wschodzie Cetius. Dolinę tworzy rzeka Caicus, dziś Bakırçay, która przebija się przez góry i płynie łukiem na południowy zachód. Mimo bliskości morza dolina ma charakter wyraźnie śródlądowy, bo masyw Karadağ zamyka drogę do wybrzeża. Bergama leży 118 kilometrów na północ od centrum Izmiru. Teren jest górzysty, więc wejście na akropol wymaga podejścia pod górę. Dobrze mieć to na uwadze przy wyborze obuwia i godziny wyjścia.

Ile czasu zająć na zwiedzanie?
Sam akropol zajmuje zwykle około dwóch godzin. Zwiedzanie zaczyna się w górnej części i prowadzi na południe, w dół zbocza. Asklepiejon leży w innym miejscu niż akropol, więc wymaga osobnej części dnia. Czerwona Bazylika to pojedynczy kompleks, który można zobaczyć w krótkiej wizycie. Stare meczety i karawanseraje w centrum wymagają już tylko spaceru.
- Akropol: około dwóch godzin, z podejściem i zejściem.
- Asklepiejon: osobna wizyta z czasem na zwiedzenie świątyni i stoa.
- Czerwona Bazylika: krótka wizyta, z podziemnymi korytarzami.
- Centrum Bergamy: spacer między meczetami i karawanserajami.
Bilet na Akropol kosztuje w tym roku inaczej niż zwykle, dlatego aktualną cenę biletu normalnego i godziny otwarcia Akropolu warto sprawdzić na oficjalnej stronie obiektu tuż przed wyjazdem, bo mogą się zmienić.
Akropol i teatr na zboczu
Ołtarz Zeusa ma około 35 na 33 metry. Jego fryz przedstawiał wojnę gigantów z bogami olimpijskimi. Większość fragmentów znajduje się w Muzeum Pergamońskim w Berlinie, a na miejscu stoi replika. Powyżej leży agora górna, a obok szczątki świątyni Dionizosa. Biblioteka prawdopodobnie stała na północnej stronie świątyni Ateny. Gromadziła około 200 tysięcy zwojów na pergaminie, który był wygodniejszy w użyciu niż papirus.
Teatr miał miejsca dla około 10 tysięcy widzów. Widownia jest bardzo stroma, a orkiestry nie dało się zbudować na stałe, więc przygotowywano tymczasową drewnianą scenę. To najstarszy z teatrów w mieście, zbudowany w III wieku przed naszą erą, i jednocześnie najlepiej zachowany. Tuż obok stoi świątynia Trajana, którą zaczął budować Trajan około 110 roku, a dokończył Hadrian. Ma eleganckie kolumny w porządku korynckim. Na zboczu poniżej zachowały się mozaiki w budynku oznaczonym jako Z. Dolny akropol jest mniej zachowany, ale stoją tam świątynie Demeter i Hery oraz gimnazjum na trzech poziomach.
Asklepiejon: świątynia uzdrowień
Asklepiejon był świątynią Asklepiosa, boga medycyny i syna Apollina. Pacjenci zjawiali się tu z dużym wyprzedzeniem, bo leczenie zaczynało się od oczyszczenia kąpielami i dietą. Potem spali w świątyni, licząc na sen, w którym bóg wskazałby lekarstwo. Rano opowiadali sen kapłanowi, który go interpretował i przepisywał kurację. Lekarz Galen leczył się tu i studiował metody świątyni, zanim został osobistym lekarzem cesarza Marka Aureliusza.
Dziś najlepiej widać budowlę z II wieku naszej ery, kiedy przebudował ją Hadrian. Droga prowadziła kolumnową Via Tecta, a po drodze był teatr na 3500 miejsc. Północna i południowa stoa, czyli krytą galerię, dały później nazwę filozofom stoickim. Miejsce ma też okrągłą budowlę zwaną świątynią Telesforosa. Aktualne ceny i godziny wejścia do Asklepiejonu sprawdź na oficjalnej stronie tego obiektu, ponieważ wejście jest oddzielne od akropolu i trzeba je zaplanować osobno.
Czerwona Bazylika i miasto poniżej
Czerwona Bazylika, po turecku Kızıl Avlu, to ceglany kompleks z II wieku naszej ery. Prawdopodobnie powstał za Hadriana, jako świątynia bogów egipskich: Serapisa, Izydy i Ozyrysa. Ceglany styl był w Italii popularny, lokalnie nie, co sugeruje sprowadzenie wykwalifikowanych rzemieślników. Rzeka Selinus płynie w dwóch długich tunelach pod kompleksem, a nad nimi wzniesiono święty teren. W V wieku wnętrze zajęła chrześcijańska bazylika, zniszczona w 716 roku. Po obu stronach stoją rotundy. Północna jest dziś meczetem Kurtuluş Camii, a południowa była później fabryką oliwy.
W centrum warto zobaczyć Ulu Cami z 1399 roku, zbudowany za Bayezida I. Meczet Şadırvan pochodzi z 1550 roku. Çukurhan z XIV wieku i Taşhan z 1432 roku to karawanseraje, czyli dawne zajazdy dla kupców. W Bergamie działa też Muzeum Archeologiczne, które dobrze wprowadza w temat przed wejściem na stanowisko. Godziny Czerwonej Bazyliki warto sprawdzić na miejscu, bo bywa zamknięta.
Kiedy jechać? Pogoda w Bergamie
Bergama ma klimat śródziemnomorski z gorącym latem. Najgorętsze są lipiec i sierpień, gdy średnia maksymalna temperatura wynosi 34,2 stopnia. Najwięcej deszczu przypada na grudzień, a najmniej na sierpień. Zima jest łagodna i wilgotna. Dane pochodzą z lat 1991 do 2020.

| Miesiąc | Średnia maksymalna temperatura (°C) | Opady (mm) |
|---|---|---|
| Styczeń | 11,2 | 95,8 |
| Luty | 12,7 | 86,3 |
| Marzec | 16,2 | 64,4 |
| Kwiecień | 21,0 | 54,2 |
| Maj | 26,7 | 30,0 |
| Czerwiec | 31,6 | 16,1 |
| Lipiec | 34,2 | 7,9 |
| Sierpień | 34,2 | 4,5 |
| Wrzesień | 30,0 | 17,1 |
| Październik | 24,1 | 59,3 |
| Listopad | 17,8 | 80,8 |
| Grudzień | 12,5 | 103,2 |
Przez wiosnę i jesień temperatury są najbardziej przyjemne do zwiedzania. Latem akropol nagrzewa się mocno, więc lepiej zacząć wcześnie rano. Zimą jest chłodniej i częściej pada.
Jak dojechać z Izmiru i Ayvalıka?
Z centrum İzmiru do Bergamy jest 118 kilometrów w kierunku północnym. Najwygodniej dojechać samochodem albo autobusem. Połączenia zmieniają się, więc przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład autobusów z Izmiru w kasach przewoźnika lub na oficjalnej stronie gminy Bergama. Na szczyt akropolu można wjechać kolejką linową z dolnej stacji położonej na północny wschód od miasta. Kolejkę można też zastąpić podejściem pieszym tarasami.
Od północy Bergama graniczy z dzielnicą Ayvalık. To dobra wskazówka dla osób, które łączą zwiedzanie z pobytem na wybrzeżu. Przed podróżą warto sprawdzić na mapie dokładną trasę między tymi miejscami, bo granica dzielnic nie oznacza krótkiej drogi. Taksówki i lokalne autobusy działają w mieście, ale na większe odległości lepiej zaplanować przejazd z wyprzedzeniem.
Od czego zacząć planowanie?
Zacznij od wyboru dnia. Najlepiej unikać najgorętszych miesięcy, czyli lipca i sierpnia, bo akropol jest odkryty. Następnie ułóż kolejność miejsc: akropol na osobny poranek, Asklepiejon i Czerwoną Bazylikę na drugą część dnia. Sprawdź godziny i ceny każdego obiektu na oficjalnych stronach, bo mogą się zmieniać z sezonu na sezon.
- Wybierz miesiąc z łagodniejszą pogodą, czyli wiosnę albo jesień.
- Zaplanuj akropol na co najmniej dwie godziny.
- Dodaj Asklepiejon jako osobną wizytę.
- Zaplanuj dojazd z Izmiru lub z Ayvalıka z zapasem czasu.
Jeśli po Pergamonie chcesz zostać przy morzu, warto zajrzeć do Çeşme i Alaçatı, gdzie można zaplanować kolejne dni wypoczynku.
